مقدمه:

روش آموزش هر درس ، فرع بر محتوا و هدف درس است و در برنامه ریزی هر درس باید مورد توجه قرار گیرد.
در برنامه ریزی درسی نیز دیدگاهها یا فلسفه و تفکری که در پشت برنامه ریزی
درسی هست ، اهمیت درجه اول را دارد زیرا آن دیدگاهها ، هم در گزینش محتوا
موثرند و هم در سازماندهی و هم در انتخاب روش تدریس. در واقع باید روشن
باشد که ما از درس عربی، چه انتظاراتی داریم و کدامین رویکرد آموزشی مورد
توجه ماست. اگر هدف ما در تدریس درس ، آموزش قواعد ، باشد طبعا نباید برای
حفظ اطلاعات پرحجم عربی و به خاطر سپردن آنها توسط دانش آموزان برنامه ریزی
کنیم بلکه باید هم در محتوا و هم در روش تدریس و هم در باره جایگاه معلم
در فرایند آموزش و سرانجام درباره نحوه ارزشیابی درسی ، فکر دیگری کرد. در
بررسی روش تدریس درس عربی ، دو مشکل مهم زیر قابل تاملند: اول – تکیه بیش از حد بر محفوظات و انتقال اطلاعات و دوری گزیدن از آموزش تفکر انتفادی:
ما در عربی با مفاهیم متعددی روبه رو هستیم. حالا اگر قرار باشد که حجم
گسترده ای از این مفاهیم را در یک کتاب درسی بگنجانیم و دانش آموزان هم
مجبور باشند همه آن ها را به ذهن بسپارند و در جلسه امتحان پس بدهند ، آن
وقت می بینید که درس عربی آن ها را از این درس بیزار خواهد ساخت. برای
ایجاد تغییر در شیوه های سنتی تدریس و جلوگیری از افت تحصیلی در درس عربی
 باید رویکرد ما در طراحی برنامه های درس عربی باید تغییر کند. ما در کتاب
ها شاهد طرح موضوعاتی چون فعالیتهای گروهی ، بحث و گفت وگو ، اظهارنظر
درباره مسائل هستیم ولی این میزان تغییر کافی نیست بلکه در شیوه برنامه
ریزی و تدریس عربی ، باید انقلاب ایجاد شود. این انقلاب هم باید در روش های
یاددهی و یادگیری هم در نظام ارزشیابی صورت گیرد تا نتیجه بخش باشد. دوم – عدم جذابیت و متصلب بودن روشهای آموزش:
اشکال مهم دیگر ، عدم جذابیت درس عربی برای دانش آموزان به خاطر استفاده
از روشهای سنتی و متصلب تدریس از سوی معلمان است. اصلی ترین شیوه آموزش درس
عربی ، روش کهنه سخنرانی یا روخوانی کتاب است. در این روش ، کتاب انبار
اطلاعات ، معلم انتقال دهنده آن و دانش آموز عنصر منفعلی است که باید آن
اطلاعات را به خاطر بسپارد. این روش ، دلزدگی و حتی تنفر نسبت به درس عربی
را در دانش آموزان ایجاد می کند در حالی که برای ایجاد قدرت تفکر ، پرسش
گری ، پردازش و تجزیه و تحلیل داده ها در دانش آموزان ، باید قالب خشک و
متصلب تدریس را که به فضای کلاس ، کتاب و معلم محدود میشود ، شکست و به
روشهای دیگری روی آورد. در واقع در عصر اطلاعات ، انتقال اطلاعات نباید هدف
باشد بلکه تحلیل و پردازش اطلاعات هدف است و این نیز ضمن استفاده از روش
های نوین تدریس ، به اصلاح رویکردهای اساسی نیاز دارد.استفاده از امکانات
کمک آموزشی از جمله اطلس ، نقشه ، فیلم هایآموزشی، فیلم های کارتونی و
مشابه اینها ، به شدت می تواند موثر افتد. تصور کنید یک cd
آموزشی که به صورت زیبا ، دروس را نشان دهد ، جذابیت بیشتری دارد یا آنچه
یک معلم با روش سخنرانی ارائه می دهد؟ متاسفانه با توجه به برخورداری از
امکانات عظیم از این ابزار کمتر استفاده می شود و به شکل گسترده از سوی
معلمان در آموزش عربی از آن بهره گرفته نمی شود. البته نمی توان همه
امکانات و تجهیزات را برای همه مدارس فراهم کرد و این امر نیازمند سرمایه
گذاری برای سالهای متمادی است اما با استفاده از خلاقیت معلمان و دانش
آموزان و بهره گیری از امکانات محلی و منطقه ای می توان جذابیت درس را
افزود. در عین حال باید دانست که نظام ارزشیابی نیز باید متناسب با
تغییر محتوا و روش تدریس ، تغییر کند و معلم محور شود. با طراحی کتاب واحد ،
ارسال سوالات امتحانی مشترک ، تصحیح ورقه ها به وسیله یک معلم دیگر و…
نمی توان معلم محور بود و برخورد با معلم بدین شکل مکانیکی ، مانع ایجاد و
تحول می شود. همه نمره پایان سال نباید با ورقه امتحانی مشخص شود بلکه بخش
عمده آن باید به مسائلی که در طول سال تحصیلی در کلاس می گذرد (از جمله
علاقه دانش آموز به درس ، شرکت در مباحثات ، ارائه تحقیق ، و…) مربوط شود
و این نیز بر عهده معلم است که ارزیابی خود را از دانش آموز ، ارائه کند.
 
*توصیف وضعیت موجود :
 
تجربه
ی طولانی تدریس من و سایرهمکاران در مقطع ابتدایی نشانگر آن است که هر
ساله تعدادی از دانش آموزان نه تنها به اهداف کلی درس عربی دست نمی یابند
بلکه در یادگیری بیشتر مباحث درس عربی نیز با مشکل روبرو هستند .کلاس ۳۰
نفره آموزشگاه شهیدمطهری کرج  که من در آن مشغول به تدریس می باشم نیز
ازاین قاعده مستثنی نبوده ودانش آموزان این کلاس نیزدر یادگیری مفاهیم عربی
مشکل دارند.به گفته ی مدیر مدرسه که دارای سابقه مدیریت ومعاونت ۱۰ ساله
دراین آموزشگاه می باشددیگر دانش آموزان سال های گذشته و دوره های بالاترکه
عمدتا“ از بستگان همین دانش آموزان بوده اند نیز از نظر یادگیری عربی دچار
مشکل بوده و هستند . به همین جهت تصمیم گرفتم در صورت امکان راه حلی برای
رفع مشکل بیابم .
 
*گردآوری اطلاعات (شواهد ۱) :
در
میان دروس دوره ی متوسطه درس عربی زیاد مورد علاقه ی اکثر دانش آموزان
نیست و معمولاً به درس زبان عربی بعنوان چیزی نگاه می کنند که در آینده به
آن هیچ نیازی ندارند، و تصــور می کنند که این زبان یک زبان بیگانه وکهنه
است و در زندگی امروزی هیچ جایگاهی ندارد و تنها زبان زنده ی روز را زبـان
انگلیسی می دانند و نسبت به یادگیری زبان عربی علاقهای نشان نمی دهند. معمولاً
در طول تدریس چند ساله در مدارس مختلف و کلاسهای متفاوت این بی انگیــزگی
را کامـلاً درک کرده ام ، البته نباید فراموش کرد که در دبیرستانهای
دخترانه درس عربی هم مثل بقیه ی دروس از اهمیت و جایگاه خاص خود برخوردار
است ، زیرا زبان عربی یکی از دروسی است که با ضریب بالایی در امتحانات ورود
به مراکز دانشگاهی مطرح می شود، بنابر این خود را بی نیاز از یادگــیری آن
نمی دانند. اما در میان دانش آموزان پسر این بی علاقگی بیشتر مشهود است. من
در دبیرستان شهید مطهری کرج بعنوان دبیر درس زبان عربی تدریس می کنم. یک
روز وقتی وارد کلاس سوم انسانی شدم با تعجب دیدم که همه ی دانش آموزان کتاب
جغرافیا را روی طبقه در مقابل خود گذاشته اند و همگی مشغول مطالعه ی
جغرافیا هستند زیرا قرار بود ساعت بعد دبیر جغرافیا از این درس پرسش مستمر
بعمل بیاورد، البته این اولین بار نبود که دانش آموزان این کلاس را می دیدم
که در کلاس عربی به خواندن کتاب دیگری مشغولند اما این بار از این تعجبم
بیشتر شد که با ورود خودم به کلاس دانش آموزان نمی خواستند کتاب جغرافیا را
کنار بگذارند و حتی از من خواهش کردند این ساعت، آنها را به حال خودشان
واگذارم و عربی تدریس نکنم. پس از سلام و احوالپرسی وقتی دیدم که دانش
آموزان هیچ علاقه ای ندارند تا کتاب عربی را ازتوی طبقه هایشان بیرون
بیاورند ، من هم کمی عصبانی شدم و از آنها پرسیدم: مگر الآن چه درسی دارید؟
چرا کتاب جغرافیتان را بر نمی دارید؟ همگی گفتند: ما از درس عربی خوشمان
نمی آید. با
خود فکر کردم که باید بفهمم چرا اینقدر دانش آموزان این کلاس نسبت به درس
عرـبی بی رغبت شده اند و با وجود اینکه درس عربی اساسی ترین درس در رشته ی
علوم انسانی است ،به آن علاقه ای ندارند، لذا تصمیم گرفتم یک اقدام پژوهی
عملی انجام دهم تا مشکل موجود را به نحوی مرتفع گردانم. ابتدا سعی کردم به
علل و عوامل بی انگیزگی دانش آموزان این کلاس نسبت به درس عربی بپردازم سپس
راهــکارهای ممکن را بکار گیرم، لذا با تکیه بر اظهارات خود دانش آموزان
از طرق مصاحبه ی غیر رسمی یعنی گفتگوی دوستانه و همچنین گفتگو با اولیای
مدرسه به نکات مهمی پی بردم که تا این حد دانش آموزان را از درس عربی
گریزان کرده است، زیرا من در ابتدا خودم و شیوه ی تدریسم را عامل اصلی این
بی علاقگی دانش آموزان می دانستم، بنابر این، همین امر انگیزه ای شد تا با
پژوهش عملی در این زمینه به علل و عوامل بی انگـیزگی دانش آموزان به درس
عربی پی ببرم، تا راه حل ممکن را برای حل این مشکل ارائه دهم . هدف
آغازین از این پژوهش این است که بدانم چرا دانش آموزان اینقدر به درس عربی
بی رغبت هستند؟ و چرا علاقه ای به یادگیری زبان عربی ندارند؟ زیرا بعضی از
دانش آموزان دارای استعدادهای بالایی هستند اما فقط در درس عربی نمره ی کم
می گیرند. هدف
میانی از این پژوهش اینستکه می خواهم دانش آموزان را به یادگیری درس عربی
علاقمند سازم و بتوانم روحیه ای در شاگردان ایجاد نمایم تا همانطوریکه خود
را ملزم می کنند به یادگیری دروس دیگر، مثلاً می گویند زبان انگلیسی زبان
روز است، باید دانش آموزان به این دیدگاه برسند که زبان عربی هم زبان روز
است و ما بی نیاز از آن نیستیم زیرا حد اقل نیازی که به این زبان داریم
اینستکه عربی زبان دین ماست و با فرهنگ و زبان فارسی کاملاً آمیخته است. و
ما هم برای فهم متون دینی، قرآن کریم، نهج البلاغه و ادعیه و هم برای فهم
متون ادبی فارسی ناگزیریم با زبان عربی آشنا شویم. هدف
غایی و نهایی از این پژوهش اینستکه دانش آموزان ، زبان عربی را هم سطح
زبان انگلیسی بدانند و احساس کنند، همانطوریکه برای استفاده از کامپیوتر
ناچاریم برخی اصطلاحات زبان انگلیسی را یاد بگیریم،برای استفاده از میراث
غنی و گرانبهای ادبیات فارسی و عربی ناگزیر هستیم زبان عربی را یاد بگیریم.
وقتیکه دانش آموزان با خود فکر می کنند که زبان انگلیسی کلید فهم متون
جدید است باید این درک در آنها هم ایجاد شود که کلید فهم علوم دینی و ادبی
هم زبان عربی است. و دین اسلام هم با پیشرفت علمی مخالفتی ندارد وسفارش به
فراگیری علم همیشه مورد توجه رسول اکرم و ائمه ی معصومین بوده است. وقتی در
دانش آموزان چنین احساسی بوجود بیاید ، هم دانش آموزان به فراگیری زبان
عربی علاقه پیدا می کنند و هم مدرّسین زبان عربی با علاقه وشور و شوق در سر
کلاسهای درس حاضر می شوند، بنا بر این با مطالعه و سرمایه گذاری علمی و
طرح و برنامه های بهتری به تدریس زبان عربی می پردازند و در نتیجه شاهد
اینهمه افت در درس عربی نمی باشیم.
 
 
*خلاصه یافته های اولیه :
 
 در
گفتگوهایی که با دانش آموزان بعمل آمد و همچنین با در جریان قرار دادن
مدیر و معاونین دبیرستان شهید مطهری مسائل مهمی مطرح شد و از جمع بندی کل
اطلاعات بدست آمده به علل و عواملی اشاره شد که باعث افت یادگیری دانش
آموزان در درس عربی شده است. بطور کلی می توان علتهای عدم پیشرفت در
یادگیری درس عربی و علاقه نداشتن دانش آموزان به این درس را در موارد زیر
خلاصه کرد: ۱- به دلیل استفاده از دبیران
غیر متخصص و غیر مسلط و نا مرتبط با ادبیات عرب در سنوات گذشته دانش
آموزان، اطلاعات اولیه و پایه ای که پیش نیاز مطالب سطح بالاتر است ندارند و
اکنون درس عربی برای آنها به یک کابوس تبدیل شده است و تصور می کنند که
یادگیری عربی ناممکن است و هیچ روحیه ای برای فراگیری آن ندارند. ۲- دومین
عامل که متأثر از همان عامل اول است ونتیجه ی مستقیم آن می باشد ارفاقهای
بی حد و حصر دبیران دوره های قبل بخصوص دوره ی راهنمایی باعث شده است که
دانش آموزان با همان روحیه ی تکدی نمره تربیت شوند و از خود هیچ سعی و
تلاشی بعمل نیاورند. ۳- عدم وجود عوامل
تشویق کننده و حتی وجود برخی از موارد بازدارنده ، مثلاً خود اولیای دانش
آموزان بیشتر به فراگیری و تقویت زبان انگلیسی توصیه می کنند و خیال می
کنند اگر فرزند آنها انگلیسی یاد بگیرد از ارزش و پایگاه اجتماعی بهتری
برخوردار است و برخی هم با اهداف خاصی این مطلب را القاء می کنند که زبان
عربی یک زبان بیگانه است که کهنه شده است ، مثلاً همین برنامه های طنزی که
از صدا و سیما پخش میشود و زبان عربی را به مسخره می گیرد باعث شده است که
نسل جوان ما که در دوره ی دبیرستان درس می خوانند نسبت به آموزش زبان عربی
به دید تمسخر بنگرند که این خود عامل مهمی است که انگیزه را از دانش آموزان
می گیرد. ۴- عدم تنوع در مطالب کتابهای
درسی که جذابیت خاصی ندارند تا دانش آموزان به آن رغبت پیدا کنند. مثلاً در
هیج جای کتابهای درسی عربی یک مطلب ورزشی دیده نمی شود. سراسر مطالب
کتابهای درسی عربی ، آیات قرآنی و احادیث و ادعیه می باشد که باعث یکنواختی
مطالب درس عربی شده است. درست است که هدف آموزش زبان عربی برای فهم قرآن و
حدیث است اما می توان در لابلای داستانهای متنوع و جذاب و یا در ضمن عنوان
کردن یک لطیفه و حکایت پند آموز خیلی از لغات و اصطلاحات متون دینی را
آموزش داد. ۵- آنطوریکه خود دانش آموزان
عنوان می کنند مطالب کتابهای درسی عربی هیچ تناسبی با روحیات جوانانی که در
این سنین درس می خوانند ندارد مثلاً دانستنیهای علمی، مسائل روز، مقالات
ادبی ، شعر و … که بیشتر به مذاق دانش آموزان خوش آیند است در کتابهای درسی عربی کمتر مورد توجه بوده است. ۶- اگر
هدف از تدریس یک زبان آن است که بتوانیم با این زبان در حد مکالمه ی
روزمره صحبت کنیم چرا دبیران عربی به زبان عربی حرف نمی زنند؟ و چرا ساعت
مشخصی را برای مکالمه اختصاص نداده اند وبیشتر بر قواعد خشک و سنگین صرف و
نحو تکیه می شود؟ ۷- در هر درس مطالب
زیادی از قواعد آمده است که این قواعد دارای تمرینات زیادی هم هست و این
عامل باعث شده است که کتاب عربی سنگین و مشکل بنظر برسد و روحیه ی یادگیری
را از دانش آموزان می گیرد. ۸- وجود
تصاویر زیاد و تکراری وگاه نامربوط و غیر جذاب و بدون کیفیت نه تنها کمکی
به امر یادگری نمی کند بلکه فقط حجم کتاب را زیاد کرده است . مثلاً در یک
درس فقط تصویر یک مرد با حالتهای مختلف تکرار شده است و هیچ نکته ی کمک
آموزشی در آن نیست. ۹- با وجود تمام عوامل
فوق وقتی چنین درسی درساعت آخر برنامه گنجانده شود مشکل معلم و دانش
آموزان مضاعف میشود البته این نمی تواند بهانه ای برای دانش آموزان باشد
زیرا تمام دبیران درساعت آخر درس دارند و تدریس می کنند و معلم عربی هم
باید در سر یکی از کلاسها حاضر شود. گاه اتفاق افتاده است که دانش آموزان
در ساعت اول هم مشکل دارند. مثلاً بعلت دوری مسافت خانه تا مدرسه بیشتر
دانش آموزان دو ساعت اول روز های شنبه که تایم صبح باشند غیبت می کنند و
همیشه از درس عقب می مانند و چند بار که این اتفاق بیافتد جبران آن بسی
مشکل می شود. ۱۰- بد آموزی برخی از
همکاران در سنوات گذشته باعث شده است تادانش آموزان فقط به مطالب کتاب درسی
بپردازند آن هم در حد حفظ کردن مطالب، چون دانش آموز با این روحیه تربیت
شده است دیگر قدرت درک و فهم ندارد و اگر مطلبی عین کتاب نباشد نمی تواند
به آن پاسخ دهد در نتیجه در امتحانات هماهنگ نمی تواند نمره ی قبولی کسب
کند.
 
 
*نکاتی چند در باره آموزش عربی
 
در
حین مطالعه و جمع آوری اطلاعات در پی مطالبی بودم که مرا در امر تدریس و
رفع مشکلات یادگیری باشد که به نظریه اسکینر در کتاب نظریه های یادگیری
برخوردم او معتقد است یادگیری در صورتی به بهترین وجه انجام می گیردکه 
 
الف ) اطلاعاتی که قرار است آموخته شوند در گام های کوچک ارائه گردد.
 
ب
) به یادگیرندگان درباره ی یادگیریشان بازخورد فوری داده شود. یعنی
بلافاصله پس از یک تجربه یادگیری به آنان گفته شود که اطلاعات مورد نظر را
درست یادگرفته اند یا از آن لحاظ اشکالاتی دارند.
 
ج) یادگیرندگان بتوانند با سرعت متناسب خود یاد بگیرند.
 
او
با تجربه ی دست اول متوجه شد که این اصل در کلاس های درس به کار برده نمی
شوند . او در رابطه با دیداری که از یکی از کلاس های درس دخترش در سال ۱۹۳۵
به عمل آورد چنین اظهار نظر کرد :«در ۱۱ نوامبر من به عنوان پدری که از
کلاس درس فرزندش دیدار می کند در صندلی آخر یک کلاس درس نشسته بودم .ناگهان
وضعیت کاملا مبهم به نظر رسید درآن جا بیست موجود فوق العاده با ارزش وجود
داشتند معلم کلاس تقریبا بر خلاف تمامی آنچه که ما درباره یادگیری می
دانیم عمل کرد .قابل ذکر است که معمول ترین روش یادگیری روش سخنرانی است و
در این روش هر سه اصل بالا زیر پا گذاشته می شود .در زمان حال و در بعضی از
مدارس فعلی ما نیز غالبا از کودکان مدارس ابتدایی خواسته می شود به جای
یادگیری مفاهیم عربی از طریق بررسی ماهیت قواعد خشک و نیز تفهیم مفاهیم به
کمک معلم مجموعه های تازه ،لغات و قواعدمبهم جدید را به ذهن بسپارند .در
امر تدریس هر مفهوم درس عربی سیر تفکر دانش آموز را نیز باید مدنظر قرار
داد که مراحل آن به شرح زیر می باشد:
 
آمادگی
: در این مرحله از تدریس معلم می کوشد اولا“ رغبت دانش آموزان را نسبت به
موضوع درس برانگیزد ،ثانیا هدف درس را روشن نماید ،ثالثا معلومات فبلی دانش
آموزان را بررسی کرده و مطالب جدید را بر پایه معلومات قبلی او تدریس کند .
 
عرضه
:معلم درس تازه را عرضه می کند و به اصطلاح موضوع جدید را با توجه به هدف
هایی که پیش بینی کرده است به دانش آموزان تدریس می کند .
 
مقایسه
: ارتباط بین معلومات قبلی و درس برقرار و مقایسه به عمل می آید و در این
مقایسه است که به اصول کلی دست پیدا می کنند در تدریس عربی معلم در این
مرحله به قاعده دست پیدا می کند و تعاریف را به دست می آورد .
 
تعمیم
: نتایج به دست آمده در مرحله سوم که در عربی قاعده گفته می شود در مواقع
مقتضی و همانند ،تعمیم داده می شود .کاربرد و تطبیق: مانند حل تمارین عربی
بعد از یادگرفتن قاعده روابط. در این جا لازم است به این موضوع نیز توجه
داشته باشیم که روش های شهودی و فعال ، از جمله روش های جدید تدریس عربی
هستند که در چند سال اخیر بر اثر تحولات به وجود آمده در علم و هم چنین
پیشرفت های روان شناسی و تعلیم و تربیت به وجود آمده و در کشورهای پیشرفته
جهان در زمینه تدریس مورد استفاده قرار گرفته اند. طرفداران روش شهودی
عقیده دارند سهم عمده یادگیری به خصوص در مورد انسان از طریق بینش انجام می
گیرد . در این روش وسایل کمک آموزشی نقش مهمی در تدریس پیدا می کنند و
معلم مراحل درس را طوری تنظیم و ارایه می کند که دانش آموزان با مشاهده
مراحل به هم پیوسته کار آموزش پی به حل مسئله می برند که منجر به یادگیری
مفاهیم درس می شود .در روش فعال دانش آموزان با تلاش خود و با راهنمایی
معلم به اهداف آموزشی نایل می گردند .
 
*استفاده از روشهای فعال:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اصول
وفنون وروشهای تدریس اعم از فعال وغیر فعال بر گرفته از پیش فرضهای
آموزش وپرورش هستند واین پیش فرضها شامل اعتقادات و ارزشها، تجربه،
تعقل ودستاوردهای علمی موجودند .
در
فرآیند تدریس معلم باید بتواند تاکتیک هایی را برای ساده سازی مواد
آموزشی به کار برد.تا به یاد سپاری مطالب برای دانش آموز عمیق گردد. رمز
اینگونه یادگیری توجه به تفاوتهای فردی ست که اساس آن کارآیی واثر بخشی
معلم ودر نتیجه بهره وری است.
معلمی
که اطلاعات زیاد دارد اما نمی تواند تدریس را با شیوه ای درست انجام
دهد کارآیی دارد اما اثر بخش نیست . معلم اثر بخش کارهایش را درست انجام
می دهد ، برنامه ریزی دارد ، دارای منش گفتاری مطلوب است و میتواند
سوالات ترغیبی چالش انگیز ایجاد کند .
چنین
معلمی به نیازهای یاد گیرنده حساس و آنها را تشخیص می دهد اهل تخصص ،
دانش وانعطاف پذیر است و می داند چگونه با برنامه ریزی زمان را در
اختیار بگیرد .
بدون شک معلمان با داشتن ویژگیهایی از قبیل مصمم بودن ، صمیمیت ، جرات ، کارآیی، توان وکاردانی در هنر آموزش موفق هستند .
معلم
باید به نیازهای فردی توجه کرده واطمینان یابد که دانش آموز درس را
فهمیده است وی برای تدریس می تواند از روشهای مختلفی استفاده کند که یکی از
آنها روش تدریس تحقیق یا کاوش گری ست.
اعتقاد
بر اینست که انسانها ذاتا اهل پژوهش و تحقیق هستند وعموم دانش آموزان
توانایی آن را دارند که فرآیند تحقیق را پی گیری کنند . این روش منجر
به تفکر خلاق و یادگیری پایدار ودرک و فهم و تجزیه وتحلیل میشود .
دانش
آموز به دو روش می تواند تحقیق کند . تحقیق توصیفی که مبتنی بر نظر
سنجی است وتحقیق تحلیلی که بر اساس روش های آماری صورت می گیرد . در پژوهش
، درستی یا نادرستی یک اندیشه یا فرضیه بررسی می شود .
این
روش دانش آموز را تاحد زیادی برای ورود به مراحل علمی بالاتر آماده می
کند و به او می آموزد که چگونه بدون حضور معلم واستاد در باره ی یک
موضوع ومسئله تحقیق وتفحص نماید .
معلم
با طرح یک مساله انگیزه را در دانش آموز ایجاد کرده ووی را وادار به
گرد آوری اطلاعات می کند وبر اساس همین اطلاعات فراهم شده قضاوت می کند .
نکته مهم اینست که معلم باید در باره ی موضوع مورد نظر اطلاعات وتسلط
کافی داشته باشد و منابع مربوط به موضوع را به خوبی بشناسد وبه دانش
آموز انتقال دهد . در غیر اینصور ت هدایت ورهبری او کمک زیادی به دانش
آموز نمی کند از طرفی داشتن امکانات کافی نیز لازمه ی کار است . به
عنوان مثال در اختیار داشتن کتابخانه ای مجهز و در صورت لزوم آزمایشگاه
و امکان استفاده از آن ها نیز ضروری به نظر می رسد .
علاوه
بر موارد فوق معلم باید فرصت کافی برای یاری رساندن به دانش آموز را
داشته باشد تا بتواند اطلاعات گرد آوری شده را سازماندهی کرده ودر
جریان تحقیق شیوه ی عمل وی را بررسی کند .ودر پایان ازدانش آموز می خواهد
مطالب را به طور خلاصه در آخر تحقیق بنویسد.
به
عنوان مثال معلم عربی تحقیقی کوتاه در رابطه با اشعار حافظ را به دانش
آموزان محول می کند : آیا کتابهای مربوط به این موضوع ر ا می شناسد ؟ آیا
در صورت لزوم خود توانایی کافی برای ترجمه و توضیح اشعار عربی حافظ را
دارد ؟ آیا امکان استفاده از کتابخانه و اینترنت و..وجود دارد ؟
آیا
معلم به اندازه ی کافی وقت دارد که به دانش آموز اختصاص دهد ؟ و آیا
روش تحقیق را به صورت علمی می داند تا به دانش آموز بیاموزد؟
و آیا برای مطالعه ی تحقیقات وقت کافی دارد و ارزیابی درستی خواهد کرد ؟
در
روش تحقیق، مطالعه می تواند به صورت گروهی ویا مستقل صورت گیرد بنابر
این هر کس می تواند قسمتی از کار را انجام داده سپس نتیجه ی آن ونظر خود
را در جمع بیان کند این امر دانش آموز را برای واکنش در برابر محیط آماده
می کند و درنتیجه منجر به نظم اجتماعی نیز می شود.
روش
های تدریس فعال ، خلاقیت و توانائیهای دانش آموزان را در زمینه های
مختلف بالا می برد و معلم که مهمترین عامل تشکیل دهنده ی محیط آموزشی ست
با ایجاد تفکر خلاق و قدرت حل مشکل وروش چگونه زیستن ، اثر بخشی خود را
به اثبات می رساند.

 

 

 

 

 
*راههای ایجاد انگیزه در دانش آموزان؛ و راهکارهای ممکن برای جلوگیری از افت یادگیری در درس عربی برای
ایجاد انگیزه در دانش آموزان و علاقمند کردن آنها در فراگیری درس عربی،
ابتدا باید تا حد امکان در رفع عواملی که انگیزه را از دانش آموزان گرفته
است کوشید. بنابراین اول از راه تشوق و آسان جلوه دادن درس عربی شروع کردم و
این مطلب را بارها به دانش آموزان گوشزد می کردم که هر کس بتواند از نمره ی
کتبی پایان ترم نمره ی هفده به بالا کسب کند، سه نمره به نمره ی مستمر او
اضافه میشود و برای نمرات پانزده تا هفده، دو نمره به نمره ی مستمر اضافه
می شود، و به نمرات دوازده تا پانزده یک نمره ارفاق میشود از طرف دیگر
تصمیم گرفتم نمرات امتحانی را به پشت شیشه مدسه بزنم تا تمام دانش آموزان
از نمرات همدیگر با خبر شوند و این را قبلاً به اطلاع دانش آموزان رساندم
تا بتوانم یک جو رقابتی در میان آنها ایجاد کنم. مدیر
دبیرستان هم به مناسبتهای مختلف درسر صف تذکرات هشدار دهنده ای را به عموم
دانش آموزان می داد مبنی بر اینکه گزارش نمرات پایان ترم را به اطلاع
اولیای آنها خواهد رساند ویک نمودار آماری از میزان قبولی هر درس و هر کلاس
تنظیم خواهد شد و در تابلوی اعلانات مدرسه در معرض دید عموم دانش آموزان و
دبیران قرار خواهد گرفت. این هم هشدار خوب و مناسبی بود و هم عاملی بود
برای ایجاد رقابت در میان تمام دانش آموزان . به
امتحانات مستمر شفاهی در سرکلاس توجه بیشتری کردم و ابتدا با طرح سؤالات
ساده این را به دانش آموزان القاء می کردم که عربی درس سختی نیست و هر کس
اراده کند می تواند آن را بخوبی یاد بگیرد. کلاس
را خیلی جدی می گرفتم و قبل از شروع درس حتماً حضور غیاب انجام می دادم و
در بررسی تکالف دانش آموزان حساسیت خاصی داشتم تا دانش آموزان بدانند برای
کار آنها ارزش قائل هستم زیرا تکلیف دادن یک چیز است و تکلیف خواستن چیز
دیگر. اما
بعنوان پیشنهاد درسطح کلی میتوان راهکارهای بهتری برای ایجاد انگیزه در
دانش آموزان نسبت به درس عربی ارائه داد که این در توان مسؤلان برنامه ریز
می باشد ازجمله این راهکارها می توان به موارد زیر اشاره کرد: * تا
جایی که امکان دارد از دبیران متخصص درس عربی استفاده شود و حتی برای
دبیران متخصص درس عربی، آموزشهای ضمن خدمت جهت تدریس بر اساس الگوهای نوین
تدرس هم لازم و ضروری است. * فعال
بودن گروههای آموزشی بمعنی واقعی آن به اینصورت که سر گروه درس عربی از
بین باسوادترین ومجرّب ترین دبیران انتخاب شود و در روز معین و مشخصی در
محل گروههای آموزشی حضور داشته باشد و یک شماره تلفن در اختیار تمام دبیران
عربی قرار دهد تا در صورت نیاز بتوان با او مشورت کرد و با برگذاری جلسات
ماهیانه به رفع مشکلات آموزشی پرداخته شود و هماهنگیهای لازم میان دبیران
ایجاد شود. * شناسایی و معرفی دبیران موفق در امر آموزش و تدریس و تقدیر از آنها جهت الگو سازی برای سایر دبیران . * در
پایان هرترم فرمهای نظر خواهی به دانش آموزان داده شود تا بدون ذکر نام
خودشان نظرات و انتقادات و پیشنهاداتشان را عنوان کنند و نتیجه ی این نظر
خواهی به اطلاع دبیران رسانده شود. * امکانات کمک آموزشی در اختیار دبیران درس عربی گذاشته شود. در دسترس بودن نوارهای ویدیوئی و مجلات رشد زبان عربی در مدارس لازم و ضروری است. * برگذاری مسابقات و المپیادها برای ایجاد روحیه ی رقابت در میان دانش آموزان و شناسایی و معرفی و تشویق کردن نفرات برتر. * استفاده از سرودها و ترانه های ساده ی عربی که هم کوتاه باشند و هم به زبان فصیح اجرا شده باشند. * اختصاص دادن ساعت مشخصی به کلاس مکالمه و آزمایشگاه زبان عربی بطوریکه درس مکالمه یک درس مستقل از کتاب عربی باشد. * استفاده از عناوین مختلف روزنامه ها و مجلات عربی در همه ی زمینه های ورزشی، ادبی، علمی، سیاسی، نظامی و رخدادهای مهم . * موضوعات
دروس از منابع اصلی عربی آنها انتخاب شوند تا جذابیت خودرا از نظر بلاغت
ادبی از دست ندهند. مثلاً از آثار طه حسین ،جبران خلیل جبران، احمد شوقی
ودیگر نویسندگان و شاعران و نمایشنامه نویسان مشهور معاصر استفاده شود تا
دانش آموزان خود را در فضای کاملاً عربی احساس کنند.
 
*چگونگی اجرای راه های جدید :
 
به
منظور اجرای دقیق راه حل های به دست آمده و رفع مشکل یادگیری این کودکان
ابتدا سعی نمودم در امر یادگیری هر مفهوم مستقیما آنان را با موضوع یادگیری
درگیر نمایم و متوجه شدم برای یادگیری بیشتر مفاهیم عربی ، دانش آموزان
احتیاج به انجام یک سری فعالیت های ذهنی ساده تر در رابطه با آن مفهوم
دارند، که این فعالیت ها بهتر است.
*سایر روشهای پیاده شده در کلاس:
وسایل نمایشی :پوسترها- طلق‌های شفاف – اسلایدها- چارتهای گردون و ایستاده- CD‌ و فیلمهای نمایشی 
 وسایل مرجع: کتابهای مرجع مرتبط با درس و قواعد- فرهنگ های لغت 
 وسایل
گروهی : بازیهای نمایشی- مکالمات گروهی- روزنامه دیواری های مختلف-
تئاترهای گروهی (متون درسها) (قواعد- ترجمه تصویرها و غیره) (متن و
نمایشنامه‌های عربی).
 وسایل کمک آموزشی دیداری – شنیداری»که  نوع خاص هم می‌گویند. (چون هم جنبه دیداری دارند و هم جنبه شنیداری)
مانند: فیلم‌های مختلف در زمینه نمایش متن درسها- CDهای مختلف آموزشی (قواعد- متن- تمرینات) نمودارهای 
افعال مزید و اسمهای مشتق و ضمایر و…- پروژکتور – اورهد به همراه
توضیحات معلم- تصویرهای مختلف بصورت چارت – اسلاید به همراه توضیح معلم-
نوار و ضبط صوت -ویدئو و تلویزیون و غیره
۱-     استفاده از نمایشنامه عربی برای آموزش مکالمه و بیان متون درسهای عربی
۲-  
پرسش و پاسخ با استفاده از کارتهای رنگی برای تفهیم کلمات و اصطلاحات
(لغات درس به همراه معانی نوشته شود و استفاده از کارتها در جهت مکالمه
ساده)
۳-  
استفاده از نمودارهای مختلف مثل (چارتهای درختی- چارتهای مغناطیسی-
چارتهای گردون- چارتهای ایستاده و بنر و تابلوهای مختلف در جهت تدریس مطالب
درس- چارتهای کاغذی و غیره)
۴-  
استفاده از جدول کلمات در اندازه‌های مختلف و شکلهای مختلف برای درک و فهم
و ایجاد علاقه درس عربی. مثلاً در گوشه کلاس از تابلو اعلانات استفاده
شود. جدول با یونولیت ساخته شود یا به شکل دفترچه .
۵-  
استفاده از نوارهای صوتی در جهت تقویت قرائت دانش‌آموزان- فیلمهای موجود
مثل شیر شاه- تام و جری به زبان عربی- فیلم محمد رسول‌الله- CD های مختلف آموزشی که موجود است.
۶-  
تشویق دانش‌آموزان به مطالعه مجلات عربی (کودکان مثل الهدی- کیهان بچه‌های
عربی- روزنامه الوفاق و غیره) و حتی نوشتن مکالمات ساده و ترجمه از طرف
دانش‌آموزان کتابها و مجلات مختلف عربی که منتشر می‌شود.
۷-   تشویق دانش‌آموزان به گوش دادن اخبارهای عربی و حتی جمع آوری بعضی از مطالب یا عبارات ساده (مثل شبکه‌های العالم- الکوثر و غیره) 
۸-     تهیه روزنامه دیواریهای عربی در زمینه قواعد- متون داستانی- ترجمه‌های تصویری- معارف قرآنی و احکام و غیره
۹-  
قرائت اشعار عربی در کنار اشعار فارسی توسط معلم- متون دینی ساده به عربی-
آیات قرآن کریم و مطابقت به درس و عنوان (مثلاً در درس القصرالزجاجی رجوع
به سوره نمل) یا درس اصحاب الکهف (سوره کهف)  
۱۰- استفاده از گروه‌های نمایشی کلاس در زمینه اجرای تأتر متن دروس- مکالمات ساده- مسابقات گروهی- گفتگوهای دو به دو و غیره
۱۱- تهیه جزوه‌های آموزشی در قالب پوستر- چارتهای نمایشی- مطابقت آیات و احادیث با متون یا قواعد درسها- کتابچه لغات- کتابچه افعال
۱۲- استفاده از احادیث ائمه و پیامبر در ابتدا کلاس و انتهای کلاس- تلاوت آیات قرآن
۱۳- اجرای مسابقات متنوع در کلاس در زمینه لغات- قواعد و غیره (مثلاً با کارت- توپهای کوچک- مکالمات دو نفره و غیره)
۱۴- تزئین دفتر عربی به شکلهای مختلف مثلاً‌ شکل گل- برگ- استفاده از تصاویر زیبا که مرتبط با درس یا لغات باشد.
۱۵- استفاده از خلاقیت و ابتکار دانش‌آموزان در زمینه تهیه قواعد و مطالب درسی کتاب
۱۶- استفاده از قصص قرآنی پیرامون متون درس و یا جهت متنوع کردن و رفع خستگی کلاس
۱۷- تهیه کارتها و چِک های امتیاز جهت فعال کردن کلاس خود.
۱۸- تشویق دانش‌آموزان به حفظ کردن مکالمات ساده و اجرای آنها در کلاس
۱۹- استفاده از کتابهای مرجع مثل فرهنگ لغات و دیگر کتابها جهت آشنایی بیشتر دانش‌آموزان
۲۰- محول کردن ترجمه دروس به دانش‌آموزان و  تشویق دانش‌آموزان به ترجمه متون دینی که در حد ساده باشند.
۲۱- تهیه دفترچه لغات- دفترچه افعال و قواعد.
۲۲- استفاده از فلش کارت در زمینه لغات یا قواعد دروس مختلف.
 
 
*گردآوری اطلاعات ( شواهد۲ ) :
 
گرچه
با طرح هایی که کم و بیش در کلاس درس به ابتکار خود یا با استفاده از
نظرات ارائه شده توسط همکاران یا با بهره بردن از مطالعه کتاب های گوناگون
اجرا نمودم پیشرفت قابل ملاحظه ای در روند یادگیری دانش آموزان ایجاد شداما
همچنان لازم بود مقایسه ای بین دو گروه در قالب ارزشیابی از دانش آموزانی
که به نظر من از ابتدا مشکل بودن مفاهیم عربی را درک می کردند و دانش
آموزانی که ضعیف قلمداد می شدند و احتیاج به تمرین خاص داشتند انجام گیرد و
در این مقایسه مشاهده نمودم که به نسبت زیادی موفق به افزایش درجه تمرکز
حواس این دانش آموزان بر روی یک مطلب شده ام – موضوعی که اساس یادگیری در
تمام دروس به خصوص در درس عربی می باشد . به طور نمونه در یک آزمون قبل از
به کارگیری طرح ، میانگین نمرات دانش آموزان بدون مشکل ۲۰ و میانگین نمرات
دانش آموزان ضعیف ۱۱ بود . و بعد از به کارگیری طرح میانگین نمرات این دانش
آموزان به ۱۷ ارتقا یافته بود .
 
 
 
 
 
 
 
 
*نتایج :
 
– دانش آموزان به درس عربی علاقه مند شده و درزنگ ریاضی فعالیت چشمگیری ازخود نشان می دادند. .
 
– زمینه ای برای بحث و هم فکری بین همکاران به وجود آورد
 
– یادگیری عمیق تر و پایدارتر صورت می گرفت
 
– والدین از پیشرفت فرزندانشان ابراز رضایت می کردند
 
– میانگین نمرات ریاضی دانش اموزان در حد قابل ملاحظه افزایش یافت .
 
در
نتیجه ی این عمل اقدام پژوهی، بسیاری از مشکلات و موانع پیشرفت و عللی که
انگیزه ی یادگیری را از دانش آموزان گرفته بود شناسایی کردم و به کمک خود
دانش آموزان و اولیای مدرسه اطلاعاتی بدست آمد که از طریق آنها عمل پژوهشی
ام را انجام دادم و از مقایسه ی گروه شاهد شماره یک باگروه شاهد شماره دو
به این نتیجه رسیدم که میتوان روی رفتار دانش آموزان اثر مثبت گذاشت زیرا
با مشاهده ی نتایج بدست آمده از وضعیت گروه یک و گروه دو دیدم که در گروه
شماره ی دو پیشرفتهای خوبی حال شده است و این برای مراحل دیگر امیدوار
کننده است.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
*نتیجه گیری :
 
اگر
پایه تدریس بر انتقال معلومات به دانش آموزان استوار نباشد و به یک نظام
تحقیقی و فعال که کودکان محور اصلی انجام عمل ریاضی باشند توجه شود .اگر
محتوای مطالب آموزش ریاضی را با فعالیت های ذهنی کودک منطبق سازند اگر کلاس
درس ریاضی طوری اداره شود که دانش آموزان با تلاش خود و با راهنمایی معلم
به اهداف آموزش نائل شوند یادگیری بهتر و آسان تر صورت می‌پذیرد.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
*فهرست منابع:
۱- صفوی،امان الله.(۱۳۷۵). کلیات روشها و فنون تدریس،تهران، انتشارات معاصر،چاپ ششم.
۲-  پارسا،محمد.(۱۳۵۷).نظریه های یادگیری و آموزشی،دانشگاه تربیت معلم ،چاپ اول.
۳-  قانمی،علی.(۱۳۷۸).خانواده و مسانل مدرسه ای کودکان،نشر آرین، چاپ سوم.
۴-سیف ،علی اکبر.(۱۳۸۰).روشهای اندازه گیری وارزشیابی آموزشی،نشر دوران،چاپ چهارم.
۵-قاسمی پویا،اقبال.(۱۳۸۲). راهنمای پژوهش در عمل،پژوهشکده تعلیم و تربیت،چاپ چهارم.
۶-نصیریان،،شهناز.(۱۳۸۲). ارانه ی راهکارهای مناسب جهت کاهش افت تحصیلی دانش آموزان، انتشارات آموزش وپرورش.                 
۷-مبینی پویا،محمد رضا.(۱۳۸۶. راهنمای نوشتن چکیده ی مقاله،  سه شنبه،دوم بهمن ۱۳۸۶
                                                                                         www.farsedu.ir
۸-رحیمی،عبدالکریم.(۱۳۸۶). عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان،چهارشنبه،نوزدهم دیماه۱۳۸۶                         www.rie.ir       

ارسال ديدگاه

لطفا نام خود را وارد كنيد! لطفا آدرس ايميل را صحيح وارد كنيد! لطفا پيام را وارد كنيد!