فعل متعدي از نظر فاعل آن، دو نوع است: معلوم و مجهول

 

الف) فعل معلوم: فعلي است كه به فاعل نسبت داده شود (فاعل آن مشخص باشد) مانند: كتبَ التلميذُ الدرسَ.

ب) فعل مجهول: فعلي است كه به مفعول نسبت داده شود (فاعل آن معلوم نباشد) مانند: كُتِبَ الدرسُ.

طرز مجهول ساختن فعل معلوم

الف) در ماضي: حرف ما قبل آخر را مكسور كرده و حروف متحرك پيش از آن را مضموم مي نماييم. كَتَبَ ¬ كُتِبَ / اِسْتَخْرَجَ ¬ اُسْتُخْرِجَ

ب) در مضارع: حرف ما قبل آخر را مفتوح كرده و فقط حرف مضارعه را (حرف اول) مضموم مي نماييم. يَكْتُبُ: يُكْتَبُ / يَسْتَخْرِجُ ¬ يُسْتَخْرَجُ

ج) در امر (غائب): لِيَنْصُرْ ¬  لِيُنْصَرْ.

نكات:

* در فعل مجهول، امر به صيغه (حاضر) وجود ندارد بلكه چهارده صيغه آن امر غائب است.

* براي ساختن مجهول از فعل اجوف و ناقص، آنها را به اصل باز مي گردانيم و پس از مجهول نمودن، تغييرات اعلال را انجام مي دهيم. مانند: قالَ ¬ قَوَلَ: قُوِلَ (مجهول) ¬  قِوْلَ ¬  قِيلَ.

* در ماضي مجهول، بابهاي مفاعله و تفاعل، حرف (الف) بخاطر ضمه ماقبل تبديل به (واو) مي شود. مانند: ضارَبَ ¬ ضورِبَ / تضارَبَ ¬ تُضورِبَ.

طرز مجهول كردن جمله معلوم

براي مجهول كردن جمله معلوم طبق روش زير عمل مي كنيم:

۱-                  فاعل را از جمله معلوم حذف مي كنيم.

۲-                  مفعول را به جاي فاعل قرار مي دهيم و اعراب فاعل را (رفع) به آن مي دهيم. (در اين صورت آنرا نائب فاعل مي ناميم).

۳-                  فعل را مجهول مي كنيم. (با توجه به زمان آن و دستوري كه قبلا گفته شد).

مثال: أخرَجَ التلميذُ الكتابَ من الحقيبة ¬ أُخرِجَ الكتابُ من الحقيبةِ.

يَسْتَنْكِرُ المؤمنُ الكِذْبَ ¬ يُسْتَنْكَرُ الكِذْبُ.

إعراب و بناء (معرب و مبني بودن):

 

فعل يا معرب است يا مبني.

 

تعريف:

فعل معرب، فعلي است كه در حالات مختلف اعراب، آخر آن تغيير كند. مانند: يَدْرُسُ

فعل مبني، فعلي است كه در حالات مختلف اعراب، آخر آن هيچگونه تغييري نداشته باشد. مانند: اُدْرُسْ.

توضيح: از ميان افعال، تنها فعل مضارع، معرب است و فعل ماضي و امر مبني مي باشند.

نكته: فعل مضارع كه معرب است، در دو صورت مبني مي شود:

۱)                  هرگاه نون جمع مونث به آخر آن افزوده شود (صيغه هاي ۶ و ۱۲) كه در اين صورت مبني بر سكون خواهد بود. (حركت لام الفعل ملاك است) مانند: يَدْرُسْنَ – تَدْرُسْنَ.

۲)                  هرگاه نون تأكيد مباشر (بدون فاصله) به آخر آن افزوده شود (به لام الفعل) مانند: يذهَبَنَّ (يَذْهَبُ + نَّ).

توضيح بيشتر مطالب فوق مربوط به بخش نحو است كه بعداً به تفصيل خواهد آمد.

 

منبع : رايا مىرسه

۲ پاسخ

  • MKHدوشنبه ۲۳ شهریور ۱۳۹۴ در ۱۱:۲۴

    سلام من یه دانش اموز سال دومی هستم که در بحث تشخیص فعل معلوم ومجهول کمی دچار مشکل هستم لطفا اگر میشود فقط در مورد تشخیص فعل مجهول در تست ها راهنماییم کنید با تشکر[از طریق ایمیل]

    پاسخ دادن
  • .شنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۴ در ۲۲:۱۶

    سلام,اگر ریشه فعل ۱۰حرف داشته باشد به همین طریق مجهول می شود

    پاسخ دادن

ارسال ديدگاه

لطفا نام خود را وارد كنيد! لطفا آدرس ايميل را صحيح وارد كنيد! لطفا پيام را وارد كنيد!