به نام خدا

       الگوهای روش تدریس

مقدمة:

یکی از  مهمترین و مؤثرترین رمز و راز موفقیت در امر تدریس به کار گیری راه و روش مناسب و موثر در امر آموزش است چه بسیار  شنیده اید که فلانی دریای علم است اما معلم خوبی نیست در مقابل آموزگاری که شاید  کوزه ی علم  او  به نیمه ای  نرسیده باشد  اما آفتاب شهرت او  در آنسوی اقیانوس ها  نیز
سرک کشیده باشد. ویا معلمی که با تلاش و زحمت بسیار عمر خویش را در راه
تدریس به پایان برده باشد اما برون داد کارو تلاش او چندان مشهود نباشد
.این همه به یک اصل مهم در آموزش بر می گردد و آن  راه و روشی
است که دبیر محترم در امر تدریس به کار می گیرد در این مقال سعی نمودیم با
جستجو در بستان کتب روانشناسی خوشه ای در خور شما عزیزان چیده باشیم وآن
را تقدیم شما عزیزان نماییم .امید است که با لطف و عنایت پروردگار، توفیق
خدمت به شما سروران گرامی روزی مان گردد.    ان شاء الله

روش سخنرانی:

روش
سخنرانی در نظامهای آموزشی سابقه ای طولانی دارد. این روش یکی از روشهایی
است که در تدریس مستقیم مورد استفاده اکثر معلمان در سراسر جهان بویژه در
دروس دانشگاهی است به گفته ی وول فولک(۱۹۹۵)یک پنجم تا یک ششم وقت فعالیت
های آموزشی در کلاس درس صرف سخنرانی می شود.

ارائه
مفاهیم به طور شفاهی از طرف معلم ،و یاد گیری آنها از طریق گوش دادن و یاد
داشت برداشتن از طرف دانش اموزان اساس کار این روش را تشکیل می دهد. به
همین دلیل بعضی این روش را روش توضیحی یا نمایشی نیز گفته اند.

از
خصوصیات بارز این روش فعال و متکلم وحده بودن معلم و غیر فعال بودن دانش
آموزان است.. در فرایند تدریس اکثر عوامل تحت کنترل معلم است. او می تواند
به هر ترتیبی که خود می پسندد پیرامون موضوع مورد نظر سخن بگوید ،و هر وقت
که لازم بداند آن را پایان دهد و در واقع انتقال پیام یک جریان فکری یکطرفه
از سوی معلم به دانش آموزان است.

      استفاده از روش سخنرانی برای موارد زیر شایسته است

هدف اساسی انتشار یا انتقال اطلاعات باشد

-مواد آموزشی جز به این طریق قابل طرح نباشد

-برانگیختن علاقه افراد درباره موضوع الزامی باشد

-مواد آموزشی نیاز به یاد آوری در یک زمان کوتاه داشته باشد

      روش سخنرانی برای موارد زیر توصیه نمی شود

          -اهدافی غیر از کسب اطلاعات مورد نظر باشد

          -یاد سپاری بلند مدت مورد توجه باشد

          -مواد آموزشی پیچیده  باشد

          -اهداف شناختی بالا مانند تجزیه و تحلیل ،ترکیب و یا وحدت بخشیدن به آموخته ها هدف باشد.

          -دانش آموزان بهره هوشی و تجربه پرورشی متوسط یا زیر متوسط داشته باشند

                تعاملی روش های )    روش های فعال تدریس)

در
این نوع تدریس معلم و دانش آموز از طریق یک نظام مشارکتی فعالیتهای آموزشی
را دنبال می کنند و دانش آموزان نیز انسانهای فعال و پویایی هستند که
هممواره در کنش و واکنش متقابل با محیط می باشند. از این منظر یاد گیری
کلیتی است که انسان آن را تجربه می کند و این تجربه موجب شناخت و تحول او
می شود. سه اصل  آزادی ،مسولیت،و انتخاب نقش اساسی را در این رویکری بازی می کنند (مک دونالد  ۱۹۷۳)

در
این رویکرد موضوع یا مساله ای خاص از طرف معلم مطرح می شود و سپس معلم و
دانش آموزان و یا دانش اموزان به صورت دو نفره یا گروههای کوچک درباره آن
موضوع یا مساله به مطالعه ،اندیشه ،بحث و اظهار نظر می پردازند. در این
رویکرد بر خلاف رویکرد قبل  دانش آموزان فعالانه در فعالیت ها
ی آموزشی شرکت می کنند و مسولیت یاد گیری را بر عهده می گیرند.. آنها با
مذاکره و مباحثه ،اطلاعات خود را مبادله می کنند و در مورد راه حلهای
انتخاب شده به قضاوت می نشینند و از اندیشه  و نگرشها ی یکدیگر با ذکر دلایل متکی بر حقایق ،مفاهیم و اصول علمی دفاع می کنند(گیج و برلاینر ۱۹۸۴)

              مراحل روشهای تعاملی

الف)روبرو کردن دانش آموزان با یک  موقعیت مساله دارد و یا متضاد یا متعارض

ب)شناسایی مساله و تعارضهای موجود در آن

ج)اتخاذ مواضع یا راه حلهای ممکن

          د)مباحثه و مناظره درباره راه حلها و یا مواضع مطرح شده

ه)ارزیابی دیدگاههای مختلف و تدوین و تنظیم نتایج

و)اصلاح مواضع و یا انتخاب موضع نهایی

                  نقش معلم در الگوی تدریس تعاملی

در این روش معلم انسانی مسؤول و فعال است که ساز ماندهی محیط آموزشی را بر عهده دارد ،  نظر
خود را بر دانش اموزان تحمیل نمی کند و موجب گسترش فرهنگ کثرت باوری می
شود.. او می تواند بخوبی ارتباط برقرار کند و نیز به دانش آموزانش اجازه
دهد تا عقاید خود را بیان کرده ،از آنها دفاع نماید.

                روش تدریس تفکر استقرایی

در
اتاق مجاور شاگردان دو به دو در یک نیمکت نشسته اند . روی هر میز مقداری
از اجسام ریز قرار دارد. در اختیار هر دو نفر شاگرد یک میخ بزرگ ،چند سیم
،و یک باتری است . معلم با لبخند به آنان می گوید می خواهند مغناطیس را
بررسی کنند.اول از هر دو نفر می خواهم میخ را به هر یک از اشیائی که در
مقابل شما گذاشته ام نزدیک کند. آنگاه ،می خواهیم با هم درباره ی آنچه که
یاد می گیریم بحث کنیم.

شاگردان
به نوبت به کمک میخ اشیاء را آزمایش می کنند. هریک از گروههای دو نفره
گزارش می دهند که چیزی در زمانی که میخ به اشیاء نزدیک یا  با آنها تماس می گیرد ،اتفاق نمی افتد.

آنگاه
معلم به انها طرز پیچاندن سیم عایق شده دور میخ ها و اتصال دو سر سیم عایق
شده به باتری و یک سویچ را نشان می دهد. آنها دو سر سیم ها را به باتری
وصل کرده و سویچ را روشن می کنند . اکنون معلوم کنید وقتی که آن را به
نزدیک یا در تماس با اشیاء مقابل قرار می دهید چه اتفاق می افتد و اشیاء را
بر حسب آنچه که اتفاق  می افتد دسته بندی کنید؟«شاگردان به زودی متوجه دو دسته اشیاء در مقابل خود می شوند ،یک دسته اشیائی که به سمت میخ ها کشانده  شده و به انها چسبیده اند و دسته دیگر اشیائی است که نچسبیده اند.

الگویی
که معلم درس خود را با ان شروع می کند تفکر استقرایی نام دارد. در این
الگو اطلاعاتی در اختیار شاگردان قرار می گیرد یا انان خود اطلاعاتی گرد
آوری کرده و سپس آنها را دسته بندی می کنند. شاگردان با طبقه بندی –در
اینجا دسته بندی اجسام بر حسب عکس العمل انها به میدان مغناطیسی- فرضیه
هایی برای آزمون می سازند.

معلم
نحوه ی تفکر شاگردان و آنچه که می بینند یا آنچه که نمی بینند را تحت نظر
قرار می دهد. و به آنان کمک می کند تا به عنوان جمع متفکران با زمینه های
مشکل دار دیگر به شیوه ی استقرایی برخورد نمایند. کشف نحوه ی تولید الکترو
مغناطیس آنها را به کشفیات متنوع و ممکن دیگر هدایت می کند.

                 روش تدریس  کاوشگری:

شاگردان
در یک کلاس پایه ی اول دور میزی که بر ان یک شمع و محفظه ای شیشه ای قرار
دارد گرد امده اند. معلم شمع را روشن می ند و پس از یکی دو دقیقه که شمع با
شعله ی روشنی می سوزد محفظه ی شیشه ای روی آن می گذارد.شمع به تدریج کم سو
شده ،پرت پرت کرده و خاموش می شود. معلم سپس شمع دیگری را روشن می کند و
آن ها را با محفظ ی شیشه ای بزرگتری می پوشاند و آزمایش را تکرار می
کند.شمع با سرعت کمتری خاموش می شود . معلم دو شمع و چند محفظه ی شیشه ای
با اندازه های مختلف را روی میز قرار می دهد و شاگردان شمع ها را روشن کرده
و محفظه های شیشه ای را روی انها می گذارندو مشاهده می کنند که شعله ها به
آهستگی خاموش می شوند.

معلم
می گوید اکنون می خواهیم درباره ی آنچه که هم اکنون روی داده است نظریه
پردازی کنیم از شما می خواهم درباره ی شمع ها و محفظه ها و آنچه که مشاهده
کردید سوال کنید

شاگردان کار را آغاز می کنند .معلم به نرمی جمله پردازی   های
آنان و نحوه ی تهیه طرح آزمایشی به انان کمک می کند. هنگامی که یکی از
شاگردان می پرسد «آیا شمع ها با محفظه های بزرگتر بیشتر می سوزند؟معلم پاسخ
می دهد«چگونه می توانیم آن را دریابیم؟معلم هر از گاهی از شاگردان می
خواهد آنچه می دانند و پرسش هایی که دارند را بیان کنند و آنچه را می گویند
بر روی کاغذ معمولی بنویسند. 

معلم درس خود را با الگوی تدریس کاوشگری آغاز کرده است.

این
الگو با مواجه ساختن شاگردان با یک موقعیت شگفت انگیز آغاز می شود.سپس
،شاگردان با طرح سوالات و انجام آزمایشات ،نظراتی به وجود می آورند و انها
را آزمون می کنند. این معلم کاوشهای شاگردان را بررسی می کند و فعالیت های
آنان را دسته بندی و چنان طراحی می نماید تا انها بتوانند به صورت جمعی با
یکدیگر برای کشف دنیای خود کار کنند.

 

روش کاوشگری به شیوه محاکم قضایی

معلم
کلاس دهم در آغاز درس اجتماعی نواری ویدئویی را که از صحنه ی محاکم
دادگاهی تهیه شده است به نمایش می گذارد. موضوع فیلم مجاز بودن مادری در
جلوگیری از باهم بودن پدر و پسر دوازده ساله اش است . والدین از یکدیگر
طلاق گرفته اند  و کفالت از فرزندی که اکنون با مادر زندگی می کند به عهده ی هر دوی انهاس.

شاگردان پس از مشاهده ی نوار مذکور وارد بحث می شوند. معلم از شاگردان می خواهد هر یک هر مساله ای را که ملاحظه می کند مطرح  سازدو
اطلاعات بیشتری در باره آن اوضاع و احوال درخواست نماید. سپس با دعوت از
شاگردان به مشارکت ،از هر شاگردی می خواهد تا نظرات و پرسش های همه ی
شاگردان را زیر دو عنوان «مسایل» و «پرسش ها»گرد آورند.

و به بررسی و تحلیل این موضوع بپردازند .

از
این الگو می توان در جامعه در حال تغییر ما بخصوص برای کمک به تفکر دوباره
افراد به موضع های خود درباره ی سوالات قانونی ،اخلاقی ،و اجتماعی استفاده
کردمردم جامعه به فهم مسایل اساسی جاری و مشارکت در تدوین خط مشی نیاز
دارند. رویکرد قضایی ابزاری در اختیار شاگردان است که به کمک آن بتوانند
مسایل اجتماعی را تحلیل و مورد بحث قرار دهند و بدین وسیله در تعریف مجدد
ارزش های اجتماعی مشارکت جدی نمایند(شیبور ۱۹۹۵)

             محاسن و محدودیت های روش بحث گروهی

با بحث گروهی ،افراد می توانند در عقاید و تجربیات یکدیگر سهیم شوند.

همکاری گروهی و احساس دوستی در بین اعضا تقویت می شود

فرصتی فراهم می شود که افراد را ارزیابی کنند.

اعتماد به نفس در افراد تقویت می شود و روحیه ی نقادی در آنها ایجاد می شود

هراس کمرو و خجالتی برای صحبت کردن در جمع کاهش می یابد

قدرت مدیریت و رهبری فراگیران تقویت می شود

روش بحث گروهی ،در تقویت استدلال و قدرت اندیشه منظم بسیار مفید است

روش های ایجاد انگیزه در بین دانش آموزان

۱-ابراز علاقه به دانش اموزان:همان
روزهای اول از این نترسید که با ابراز علاقه به آنان موجب بر هم زدن
کلاستان خواهید شد نظریه پردازان انگیزش می گویند که در روزهای اول به دانش
اموزاتن نشان دهید که به آنان علاقه داریدو می توانند به شما اعتماد کنند و
در صورت نیاز برای کمکی به شما رجوع کنند.

۲-اجتناب از تنبیه شدید و مکرر:معلمانی که مایلند روابط خوب با دانش اموزان داشته باشند  نباید
بر تنبیه متکی باشند.متاسفانه برخی معلمان والدین دانش اموز را وادار به
تنبه بچه هایشان می کنند که در نتیجه رابطه معلم و والدین با دانش آموز
دچار اغتشاش خواهد شد

۳-اجتناب از شوخی های زائد:
برخی از معلمان در برخورد با دانش اموزان بد رفتار از عبارات تمسخر آمیز
استفاده می کنند . دانش اموزان در این موارد احساس می کنند که از طرف معلم
مورد تهدید واقع شده اند. البته فرقی نمی کند که این گونه شوخی ها برای
آزردن و کنترل باشد  و یا ظاهری دوستانه داشته باشد.البته
منظور این نیست که در کلاس هیچ گونه مزاحی نباشد بلکه با شوخی های نابجا
بچه ها مورد تمسخر واقع نشوند.

 ۴-پرهیز از پیش داوری های غیر منصفانه: معلمان
نیز همچون دیگر انسانها در بعضی زمینه ها پیش داوری هایی دارند. مثلا این
که تفاوتهای ذاتی میان زن و مرد وجود دارد و یا آن که  آن کس
که موقعیت اجتماعی بهتری دارد فرد برتری است و غیره که البته همه ی این پیش
داوریها زیانبار است و برای از بین بردن انها باید تلاش کرد

 

۵-ثبات داشتن و بخشنده بودن:معلمانی
که در رفتارشان آرامش دارند ،در رابطه خود با دانش آموزان بسیار موفق
هستند. دانش اموزان معلمینی می خواهند که رفتارشان پایدار قابل پیش بینی
باشد. معلمی که یک روز رفتاری دوستانه و روزی دیگر رفتاری غیر دوستانه
دارد،موجب می شود تا دانش آموزان از در میان گذاشتن مشکلات خود با وی تردید
داشته باشند. حتی دانش اموزانی که در روز قبل مشکلی در کلاس ایجاد کرده
اند

۶-داشتن انتظارات بالا و ممکن:معلمی
که خواهان رابطه ای مثبت و سازنده با دانش آموزان است باید اعتقاد به
قابلیت ها را در انها پرورش دهد.راههای زیادی بای این منظور وجود دارد .اول
واگذار کردن فعالیت های نسبتا دشوار به دانش آموزان است .با واگذار کردن
فعالیت ها یی که احتمال شکست در آن ها اندک است و موجب افزایش تواناییهای
دانش آموزان می شود معلم اعتقاد خود را نسبت به قابلیت های دانش آموزان به
انها القا می کند بر عکس کاری که بیش از اندازه  سهل باشد ،ممکن است سبب شود تا دانش آموزان فکر کنند معلم آنها را در انجام کارهای واقعی ناتوان  می داند.  البته دقت کنید تکالیف چنان سخت نباشد که از طاقت بچه ها فراتر باشد که روحیه عدم صلاحیت در انها تقویت خواهد شد.

           موفق باشید           جبرییلی آذر

ارسال ديدگاه

لطفا نام خود را وارد كنيد! لطفا آدرس ايميل را صحيح وارد كنيد! لطفا پيام را وارد كنيد!